Schatkamer van Fryslân

Onderduiken in Friesland

​Bijna dagelijks worden we via krant, televisie, radio en internet geconfronteerd met oorlogsgeweld en vluchtelingenstromen. Zolang het ver-van-ons-bed is, lijken we er nog wel mee uit de voeten te kunnen. Maar zodra mensen op de vlucht aankloppen voor onderdak,
zorgt dat toch voor tweespalt en verhitte debatten in onze samenleving.

Hoe ging dat in de Tweede Wereldoorlog? Ook toen zochten mensen een veilig heenkomen omdat ze hun leven niet zeker waren vanwege hun joodse afkomst. Omdat ze niet te werk wilden worden gesteld in de Duitse oorlogsindustrie. Of vanwege hun politieke overtuiging of aandeel in het verzet. Naarmate de bezetting van Nederland langer duurde nam het aantal mensen dat zocht om een schuilplaats navenant toe. Friesland ontwikkelde zich in de tweede helft van de oorlog voor velen als een toevluchtsoord. Maar waren de Friezen wel zo gastvrij? Of was er sprake van een grote sociale druk om vluchtelingen onderdak te bieden? En denken al die onderduikers met grote dankbaarheid terug aan die tijd, waarin Friese families hun huis beschikbaar stelden? Hoe professioneel werd de onderduikhulp eigenlijk georganiseerd? Hing de bijstand vaak van toevalligheden aan elkaar? Of was er sprake van een efficiënte en geoliede organisatie?

De overdracht van de complete onderduikregistraties van twee grote Friese hulporganisaties aan onderduikers, heeft Tresoar ertoe gebracht om samen met Omrop Fryslân en tv-producent Wij van PS een groot project rond Underdûk yn Fryslân op te zetten. De betreffende archieven bevatten de gegevens van meer dan 3000 onderduikers en kunnen worden beschouwd als zeer waardevolle oorlogsdocumenten die nu pas aan het licht zijn gekomen.

Het is onze ambitie om dit materiaal voor een zo groot mogelijk publiek te ontsluiten en toegankelijk te maken en meteen van een context te voorzien. Op die manier willen we ervoor zorgen dat de hulp aan onderduikers niet een op zichzelf staande geschiedenis blijft maar in relatie staat tot het hier en nu en tot de toekomst.

Voor het project Underdûk yn Fryslân zijn daarom vier deelprojecten ontwikkeld: een website, tv-serie, radiouitzendingen en lezingen. De deelprojecten versterken en vullen elkaar aan. Onderzoek heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat Fryslân de eerste provincie is die voor een zo groot publiek de onderduikgeschiedenis uit de Tweede Wereldoorlog toegankelijk maakt. Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) heeft inmiddels kenbaar gemaakt ons project als een pilot te zien voor de rest van het land.

In het projectplan vertellen we over onze plannen. Wat we willen bereiken. Hoe het project inhoudelijk vorm krijgt en voor meerdere doeleinden wordt ingezet.