De Oudheid in Handen

Klassieke handschriften in de Provinsjale & Buma Biblioteek fan Fryslân (Tresoar)

Van 15 maart tot en met 19 juli 2002 werd in de de Provinsjale & Buma Biblioteek fan Fryslân (Tresoar) te Leeuwarden een tentoonstelling gehouden. Hiermee werd het jubileumjaar geopend: de bibliotheek bestond 150 jaar (1852-2002). In de expositie werd aan de hand van een dertigtal handschriften en andere stukken een en ander getoond van de transmissie van Latijnse teksten uit en over de Oudheid. Niet alleen de teksten zelf, maar ook de productie van een middeleeuws handschrift en iets van de context tot in de huidige tijd komt aan bod. De collectie van Tresoar bestaat uit een beperkte maar bijzonder breed geschakeerde verzameling, variërend van de hoge Middeleeuwen (ca. 836) tot in de late Middeleeuwen.

De 'klassieke' handschriften kunnen ook via Internet bekeken kunnen worden, via www.tresoar.nl/codicologen.

Bij deze gelegenheid verscheen ook een boek: Jos.M.M. Hermans & Aline Pastoor, De Oudheid in Handen. Klassieke handschriften in de Provinsjale & Buma Biblioteek fan Fryslân. Leeuwarden, PBF & Utjouwerij Bornmeer, 2002.

Deze publicatie heeft een tweeledig doel. Enerzijds wordt een beschrijving gegeven van de (18) handschriften met Latijnse teksten uit of over de Oudheid die thans bewaard worden in de Provinsjale & Buma Biblioteek fan Fryslân. Anderzijds wordt in een aantal bijdragen nader ingegaan op o.m. de overlevering van 'klassieke teksten', over de productie van een handschrift, over de functie en vorm van 'klassieken' in het onderwijs. De belangrijkste schriftsoorten van de Middeleeuwen zijn te zien: insulair, vroeg en laat Karolingisch, diverse soorten gotisch en humanistisch schrift, evenals proeven van vroege en late vormen van Griekse letters in het Westen. Ook wordt in vier capita selecta telkens één handschrift nader besproken, omdat ze ieder op een eigen wijze exemplarisch voor een bepaalde periode of een specifiek type zijn. Zo komen aan bod een handschrift uit Fulda (ca 836) en een elfde-eeuwse schooltekst van Horatius. Uit de late Middeleeuwen zijn twee voorbeelden van commerciële handschriftenproductie: een exemplaar van het Nieuwe Testament dat te Zwolle werd geschreven in het Fraterhuis (1452), en een fraaie codex met teksten van Cicero, in de beste humanistische tradities geschreven door de Florentijnse kopiïst Antonio Sinibaldi (vóór 1485?).
Het boek is voorzien van schitterende foto's van Erik en Petra Hesmerg en wordt ontsloten door een reeks registers.

De oplettende lezer zal hieruit kunnen concluderen dat deze publicatie meer is dan alleen maar een beschrijving van een aantal handschriften. Ze nodigt uit tot verdere studie. Sterker nog: ze wil ook nadrukkelijk een rol spelen als lesmateriaal in het voorbereidend en wetenschappelijk onderwijs en aldus een bijdrage leveren aan een bredere waardering van oude handschriften als cultureel erfgoed.

De positieve reacties -- ook in de pers -- maakten verlenging van de expositie wenselijk. De begeleidende publicatie was binnen twee maanden uitverkocht, zodat een - op basis van nieuwe vondsten en inzichten - bijgewerkte tweede druk kon verschijnen.

Feitelijke gegevens: