Schatkamer van Fryslân

Burgerboeken

​Burgerboeken, die in andere provincies meestal poorterboeken heten, vormen een uitzondering op de regel dat de lokale overheid niets deed aan bevolkingsregistra­tie. Ze komen alleen voor in de steden.

  • De database met de gegevens uit de Burgerboeken is te vinden in de website Alle Friezen. Kies bij 'Uitgebreid zoeken' voor 'Burgerboeken'.

Aan de mannelijke inwoners van een mid­deleeuwse stad kon het zogenaamde burgerschap of poorterschap worden toege­kend. Dat was van belang voor iedereen die in de stad een ambacht uitoefende, in de handel zat of er bezittingen had. Om als zelfstandige een beroep uit te oefenen moest men eigenlijk altijd lid van een gilde zijn en daarvoor was weer het burgerschap vereist. Voor de vervulling van een functie in het stadsbestuur moest men wel een aantal jaren burger zijn.

Burgerrecht werd verworven door geboorte of door 'aankoop'. Burgers hadden ver­schillende voorrechten, zoals vrijstelling van bepaalde tolgelden. Nadat de kosten (enkele guldens) waren voldaan en de desbetreffende eed (bij doopsgezinden: belofte) was afgelegd werd de nieuwbakken burger ingeschreven in het burgerboek. Meestal werden, naast de datum van inschrijving en zijn naam, tevens beroep en geboorteplaats genoteerd, soms (ook) de vorige woonplaats of andere gegevens, zoals zonen die tegelijk het burgerrecht verwierven. Door langdurig verblijf elders kon het recht ook weer verloren gaan (worden 'verwoond').

Zoals u begrijpt had lang niet iedereen belang bij het burgerschap en is deze bron alleen interessant voor onderzoek van de genoemde bevolkingsgroepen.

Uit: "Friezen gezocht" door P. Nieuwland

Van de volgende gemeenten zijn de burgerboeken doorzoekbaar:

Gemeente

   

Periode

 

 

 

Bolsward

 

1579-1582 en 1609-1799

Dokkum

 

1547-1798

Franeker

 

1539-1807

Harlingen

 

1683-1806

Hindeloopen

 

1642-1754

IJlst

 

1634-1771

Sloten

 

1562-1783

Sneek

 

1517-1803

Stavoren

 

1661-1806

Workum

 

1637-1811

De Burgerboeken van Leeuwarden zijn beschikbaar op de website van het Historisch Centrum Leeuwarden.