Schatkamer van Fryslân

Friese militairen 1795-1815

​Het bestand Militairen in leger en marine 1795-1815 bevat gegevens over personen uit Friesland in verband met het leger of de marine van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, de Bataafse Republiek, het Koninkrijk Holland, het Franse Keizerrijk en het Koninkrijk der Nederlanden (Waterloo). Het betreft ruim 5000 personen, van wie meer dan 3.000 onder Napoleon hebben gediend. De gegevens zijn verzameld en ingevoerd door de heer J.A. Paasman te Burgum.

1. Afkortingen in de bronvermeldingen

BS

Burgerlijke Stand

DTB

Doop-, trouw- en begraafboeken aanwezig in de studiezaal van Tresoar

Eekhoff 1813

W.Eekhoff, Friesland in 1813, Leeuwarden, 1863 (bibliotheek Tresoar ter inzage)

Eekhoff 1815

W.Eekhoff, Friesland in 1815, Leeuwarden, 1865 (bibliotheek Tresoar ter inzage)

Gen.Jb. 1956

Genealogysk Jierboekje verschenen in 1956 (op de studiezaal van Tresoar te vinden in Collectie Genealogieën, GEN 323)

HCL

Historisch Centrum Leeuwarden

MKNO

Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden, Paleis Het Loo te Apeldoorn;

Coll.Visser

Collectie Visser; door drs. J. Visser, destijds chartermeester bij het Ryksargyf, aangelegd kaartsysteem van door hem in de, bij de Service Historique de l’armée de terre te Vincennes (Fr) bewaarde, militaire stamboeken gevonden militairen, die geboren en/of woonachtig waren in het Departement de la Frise.
N.B. Deze gegevens zijn volledig in het bestand overgenomen en waar mogelijk uit andere bronnen aangevuld

Lerk

Lerk, M., Jan Leenderts Lerk, een Fries in het leger van Napoleon, Delft, z.j.

Mil.Stamboeken

Militaire Stamboeken aanwezig in het NA in de aangegeven inventaris

NA

Nationaal Archief te Den Haag

OA

Oud-archief gemeente

Raf

Registers van aanneming en bevestiging familienamen in Friesland

Terpstra

K.Terpstra, Friese Remplaçanten en Nummerwisselaars in de Franse Tijd, Grouw, 2000 (ter inzage in de studiezaal van Tresoar in de open opstelling 15.22 Terp.)

Tresoar

Tresoar, Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum, Boterhoek 1-3 te Leeuwarden

2. Belangrijke archieven

N.B. De vermelde toegangen zijn te vinden in de studiezaal van Tresoar in de Collectie Toegangen.

  • Archieven van de gewestelijke bestuursinstellingen van Friesland, 1795-1813
    Toegankelijk via: toegang 8 (2 delen)
    De belangrijkste inventarisnrs. zijn 3985, 4051-4071 (akten van overeenkomst betreffende plaatsvervanging voor de conscriptie van de klassen 1808-1813), 4448 en verder, 4543 en verder en 4660 en verder.
  • Archieven van het provinciaal bestuur van Friesland 1813-1918
    Toegankelijk via: toegang 11 (2 delen)
  • Archieven van de rechterlijke instellingen in de provincie Friesland van 1 maart 1811 tot 1 oktober 1838 (Nieuwe Rechterlijke Archieven)
    Toegankelijk via: toegang 16
    NB Het gaat hierbij in het bijzonder om de rechtbanken van eerste aanleg te Heerenveen, Leeuwarden en Sneek
  • Archieven van notarissen c.a. in Friesland,1809-1925
    Toegankelijk via: toegang 26

3. Definities

  • conscriptie - Franse benaming voor de dienstplicht
  • conscrit - loteling
  • maritieme-inscriptie - dienstplicht voor varensgezellen in de leeftijd van 24 tot en met 49 jaar
  • nummerwisselaar - dienstplichtige die zijn bij de loting getrokken nummer verwisselt met een dienstplichtige die een lager nummer heeft getrokken, in de verwachting dat dit lagere nummer voor vervulling van de dienstplicht zal worden opgeroepen; hiervoor werd tussen partijen een notariële akte opgemaakt
  • remplaçant - plaatsvervanger

4. Literatuur

  • Derix, Jan e.a., Ten oorlog voor Napoleon, Venlo, 1983
  • Eysten, J., Geschiedenis der Nederlandsche Pontonniers, Breda, 1908*
  • Geerts, Gérard A., Samenwerking en Confrontatie, Amsterdam, 2002*
    geeft een goed overzicht van de lotgevallen van de zogenaamde Hollandse regimenten tijdens de Veldtocht naar Rusland in 1812
  • Herman, H., Onze zeemacht tijdens de Franse overheersing 1810-1814, Den Haag, 1923
  • Joor, Johan, De Adelaar en het Lam, Amsterdam, 2000
    NB Bevat veel verwijzingen naar literatuur en archieven.
  • Colenbrander, H.T., Inlijving en opstand, Amsterdam, 1913
  • Kool, A., De Russische Veldtocht van 1812, Rotterdam, 1912
  • Oegema, Johannes, Dagboek van Jelle Jitses van Noorderdrachten, z.p., z.j.
  • Peeters, K.C. Soldaten van Napoleon, Antwerpen, 1977
  • Sabron, F.H.A., Geschiedenis van het 33ste Regiment Lichte Infanterie, Breda 1910*
  • Sabron, F.H.A., Geschiedenis van het 124ste Regiment Infanterie van Linie, Breda, 1910*
  • Uyterschout,I.L., Beknopt overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen uit de Nederlandsche Krijgsgeschiedenis, Den Haag 1935/1937.

* Deze literatuur is niet aanwezig in de bibliotheek van Tresoar te Leeuwarden, doch kan wel daar en via elke andere (openbare) bibliotheek worden aangevraagd.

5 Adressen in Frankrijk

  • Leger:
    (Monsieur le Chef du) Service Historique de l’armée de terre,
    Château de Vincennes,
    B.P.107,
    00481 ARMEES ( la France)
  • Marine:
    Marine Nationale,
    SERVICE HISTORIQUE
    Archives et bibliothèque.
    57 rue de l’Abbaye
    B.P. 31
    50115 Cherbourg Naval (la France)

N.B. Het duurt vaak lang voordat men antwoord krijgt op een schriftelijk verzoek om inlichtingen. Het antwoord gaat steevast vergezeld van de uitdrukkelijke toevoeging: ‘à titre exceptionel’. Het leger verstrekt wel een uittreksel doch geen kopie van de desbetreffende inschrijving in het militair stamboek (matricule). De marine is wat coulanter.