Schatkamer van Fryslân

Huwelijken in de DTB toelichting

  • De database met de gegevens uit de DTB-trouwregisters is te vinden in de website Alle Friezen.
    Kies bij 'Uitgebreid zoeken' voor 'DTB Trouwen'.


Meerdere registraties van één huwelijk
Eigenlijk is de benaming ‘huwelijksregister’ of ‘trouwboek’ misleidend, want het zijn in feite bijna altijd registers waarin de ondertrouw (of huwelijksaangifte) wordt ingeschreven. Niet zelden worden vervolgens aantekeningen geplaatst aangaande de (al dan niet onverhinderde) afloop van de afkondigingen, de huwelijksbevestiging of het afgeven van een attestatie (bewijs van drie onverhinderde afkondigingen). Vanaf 1 mei 1772 werd het bijhouden van die gegevens verplicht. Van zeer vele huwelijken is meer dan één inschrijving te vinden. Zo zijn er - zeker vanaf 1772 – normaal gesproken twee inschrijvingen als bruid en bruidegom in verschillende plaatsen woonden. Verder bestond er in de meeste steden een verplichting tot huwelijksaangifte bij de magistraat alvorens tot kerkelijke afkondigingen en huwelijksvoltrekking te mogen overgaan. Bij rooms-katholieken kan daar nog een voltrekking door een pastoor bij komen (doopsgezinde huwelijksregistratie van vóór 1795 kennen we alleen in Harlingen). Zo kan het gebeuren dat een ondertrouw driemaal, een huwelijksvoltrekking tweemaal staat geregistreerd. Aangezien bij de Hervormde kerk gewoonlijk één register werd gehouden voor zowel ondertrouw, afkondiging als bevestiging zul je hoogst zelden vijf registraties van één huwelijk aantreffen, maar vier komt wel geregeld voor.
In de loop van 1795 verviel de bevoorrechte positie van de Hervormde kerk en daarmee ook de verplichting om een huwelijk door een Hervormd predikant dan wel het nedergerecht te laten voltrekken. Aan de voorschriften inzake afkondigingen veranderde niets.

Geen ouders
In de huwelijksregistraties uit deze periode voor de invoering van de Burgerlijke Stand vind men over het algemeen alléén de namen van bruid en bruidegom. Uitzonderingen daargelaten zijn er geen namen van wederzijdse ouders genoteerd.

Voorgeschiedenis en eigenaardigheden van deze database
Al snel na de oprichting van de FAF/VAF in 1983 besloot het toenmalige bestuur dat er aan het indiceren van huwelijksregisters van vóór 1811 hoge prioriteit moest worden gegeven. Nauwelijks een jaar later waren er al zeven gemeenten afgewerkt. In die tijd werd ook de PC uitgevonden, maar vooralsnog vormde de prijs daarvan een niet te nemen hindernis. Dus werden destijds alle gegevens op fiches gezet, die vervolgens werden gesorteerd en uitgetypt of uitgeschreven. Indien meerdere registraties van één huwelijk werden aangetroffen, dan werden slechts de gegevens overgenomen die op de huwelijksbevestiging betrekking hadden, bij gebreke daarvan de gegevens inzake een attestatie of de laatste afkondiging. De andere registraties werden niet overgenomen, tenzij ze erg veel afweken. Volstaan werd gewoonlijk met vermelding van het betreffende DTB-nummer in de kantlijn. Deze werkwijze had onder meer tot gevolg dat de ondertrouwregistratie door de stedelijke overheid meestal ‘verzoop’. Men gelieve wel te bedenken dat de indexen destijds bestemd waren voor gebruik op de studiezaal van het Ryksargyf, waar alle DTB-registers onder handbereik stonden, zodat het bijna geen moeite kostte om even iets na te kijken. Bij de gemeenten die in het laatste deel van het traject zaten (Harlingen, Sneek en Leeuwarden) zijn wel alle registers bewerkt, omdat de PC intussen geheel was ingeburgerd en de mogelijkheid tot raadpleging op afstand zich aandiende. Naderhand zijn ook de eerder bewerkte gegevens in computers overgenomen. Het was helaas niet haalbaar om de tekortkomingen van de eerdere bewerking te corrigeren, hopelijk kan daar in de toekomst nog aan worden gewerkt. Gezien dit alles is de volgende waarschuwing op zijn plaats:
De gebruiker dient er rekening mee te houden dat de gegevens in de database (schrijfwijze van namen en/of datum van de registratie) niet altijd exact overeenstemmen met die van de originele registratie.