Schatkamer van Fryslân

Quaclappen - toelichting

Door mevr. dr. B.S. Hempenius-Van Dijk.

De sententies in civiele zaken, en in de - weinige - criminele zaken waarin de veroordeelde niet (meer) in voorarrest zat, werden nooit van een datering voorzien, maar per periode tussen twee opeenvolgende pronunciatiedagen doorgenummerd. Het volgnummer dat de 'dicta' (de kale teksten van het vonnis) bij optekening in de quaclappen meekregen hielden ze bij inschrijving in de civiele sententieboeken. Het Hof hield per jaar zes pronunciatiedagen.

Het begin van een nieuwe periode tussen twee pronunciatiedagen wordt steeds aangegeven door het vermelden van de datum van de 'eerste rechtdag', dat wil zeggen: de eerste dag waarop het Hof weer zitting hield na de vakantie die aan elke pronunciatiedag verbonden was.

In de loop van de 18de eeuw werden de 'interlocutoire' en de 'definitieve' vonnissen afzonderlijk geregistreerd en genummerd: eerst de dicta van de tussenvonnissen, dan die van de eindvonnissen.
De definitieve vonnissen werden later in extenso in de civiele sententieboeken geregistreerd op datum van de formele pronunciatie (zie bijlage 10). Het enige punt waarop de inhoud van een vonnis in de 'quaclappen' afwijkt van die in de civiele sententieboeken is dat van de interlocutoire sententies, waarbij een proces op 'punten van officie' gewezen is. In dat geval zijn de ‘punten van officie’ expliciet in de quaclappen opgenomen, wat bij de inschrijving van de vonnissen in de civiele sententieboeken niet is gebeurd. Punten van officie zijn de vragen die het Hof zelf aan de partijen stelt als sommige kanten van de zaak naar het oordeel van de raadsheren niet duidelijk genoeg zijn om meteen vonnis te kunnen wijzen.

Bij vrijwel alle definitieve sententies zijn de namen van de aanwezige raadsheren vermeld, die aan de totstandkoming van het vonnis hebben meegewerkt. Bovendien staat bovenaan de bladzijde steeds afzonderlijk de raadsheer genoemd die in het proces rapport heeft uitgebracht. Dit rapport had de functie van discussiestuk ten behoeve van het overleg in de raadkamer dat aan het wijzen van het vonnis voorafging. De overlevering wil dat in deze bijzonderheid de verklaring van de vreemde benaming van deze registers ligt: zij zouden op deze manier indirect verklappen welke raadsheren niet aanwezig waren. Waarschijnlijker is echter dat deze namen vermeld werden om na te kunnen gaan of geen onbevoegde raadsheren aan de beraadslaging hebben deelgenomen en of het vereiste aantal raadsheren wel aanwezig is geweest.

(Deze tekst is ontleend aan de inventaris van het archief van het Hof van Friesland, Toegang 14, bijlage 11 op pag. 132. Zie ook andere bijlagen, met name nr. 10 over de civiele sententieboeken)

  • De database met de gegevens uit de Quaclappen is te vinden in de website Alle Friezen. Kies bij 'Uitgebreid zoeken' voor 'Quaclappen'.
  • over de database