Op 30 novimber 1919 is Anne Sybe Wadman yn Langwar berne. Oer syn middelskoallejierren hat Wadman letter û.o. publisearre yn Mei Abraham fûstkje (1969) en 16 (1985), in nijsgjirrich ego-dokumint, Wadman syn deiboek fan 1936.
As jonge al slút er him oan by frysksinnige fermiddens. Fral foar it Boun fan de Frysk Nasjonale Jongerein ferset er in soad wurk. Al ier wit er feardich mei de pinne om te gean. Yn de stikjes dy't fan syn hân ferskine yn bledsjes as It Seinfjûr en Het Schoolblad komt syn niget oan muzyk, literatuer en Frysk moai dúdlik út. Oan 'e Gemeentlike Universiteit fan Amsterdam studearret Wadman Nederlânsk en rekket er yn 'e besnijing fan minsken as Ter Braak en Du Perron dy't him yngeand beynfloedzje. Yn 'e Frysk-literêre wrâld is er yn it earstoan fral bekend as kritikus en dichter. Fuort nei de oarloch komme de fersebondels Op koart front (1945) en Fan tsien wâllen (1945) út, mar sûnt fernimt men fan de dichter Wadman net in soad mear.

As kritikus publisearret er yn it literêre moanneblêd De Tsjerne, it deiblêd Het Vrije Volk en yn syn ienmanstydskrift De Teannewâdder. Fûl komt er dêryn op tsjin selsfoldiene en al te smûke folksaardige lektuer. It giet him net om Fryske literatuer, mar om Fryske literatuer. Foar de essays bondele yn Kritysk konvoai (1951) kriget er yn 1952 de Gysbert Japicxpriis. Yn it Hollânske taalgebiet is er yn de nei-oarlochske jierren mei minsken as Fokke Sierksma warber as redakteur fan Podium. Mei Frieslands dichters (1949) makket er de Fryske literatuer yn Hollân tagonkliker. Yn 1955 set er de kroan op syn akademyske oplieding, wannear't er promovearret op it Frysktalige proefskrift In skoalmaster yn 'e Dokkumer wâlden. Libbensgong fan Hjerre Gjerrits van der Veen. Syn brea fertsjinnet er ûnderwilens as learaar en konrektor oan it Snitser gymnasium, dêr't er ek de skiednis fan skriuwt (Schola Alvini, 1958).

Nei de oarloch komt Wadman aloan en mear mei proaza foar it ljocht. Yn 1948 ferskynt Fioele en faem, in boek dat, yn ôfwiking fan de measte oant dan publisearre Fryske romans, net op it Fryske plattelân mar yn Amsterdam spilet. Koart proaza jout er yn de novelle Reedridder (1949) en de bondel Yn 'e lytse loege (1960). Wannear't yn 1963 De smearlappen útkomt en Wadman troch iepentlike seksuele perverzje te beskriuwen op 'e nij de wenstige paden fan de Fryske literatuer net folget, jout dat sa'n opskuor, dat it boek ek bûten de Fryske grinzen omtinken kriget.
Tematysk, mar ek wat foarm oanbelanget, falle Wadman syn romans gauris op troch it ûnkonvinsjonele dêrfan. Sa is As in lyts baeske (1973) eins ien lange brief fan in ekshibisjonist. Ferliezers, bûtensteanders en taskôgers hawwe almeast de haadrollen yn Wadman syn wurk. Nêst de al neamde boeken binne dat yn de sechstiger en santiger jierren de romans: Hoe moat dat nou, Marijke? (1960), De oerwinning fan Bjinse Houtsma (1962), Kûgels foar in labbekak (1964), By de duvel to bycht (1966), De feestgongers (1968) en It rammeljen fan de pels (1970). Opfallend is dat Wadman de skriuwstyl, sa't it liket, gauris oanpast oan de karakters yn syn romans. Dúdlik docht dat bygelyks bliken út de drege en betochtsume formulearringen yn it boek Yn Adam's harnas (1982), dêr't in advokaat as haadpersoan yn foarkomt.

Nei't Wadman yn 1981 as stúdzjelieder fan de fakgroep Nederlânsk ôfskied nommen hat fan de learare-oplieding "Ubbo Emmius", komt fan de alsidige en tige produktive skriuwer op publisitêr mêd hiel wat los. As Simon Vestdijk-kenner publisearret er ûnderskate stúdzjes, as taalkenner fersoarget er in rubryk foar de Leeuwarder Courant en leveret er bydragen oan it wittenskiplike tydskrift Us Wurk, en foar it wykblêd Frysk en Frij besprekt er benammen de nij ferskynde Fryske romans. Yn it Hollânsk skriuwt er de romans De verkrachting (1984) en De terechtstelling (1987). Ek komt er mei gâns nije Fryske romans fanwegen: behalven it al neamde Yn Adams harnas (1982), Tinke oan âlde tiden (1985), In bolle yn 'e reak (1986) en De frou yn 'e flesse (1988). Foar al dy en syn eardere Frysktalige romans kriget er yn 1989 foar de twadde kear de Gysbert Japicxpriis.
Dêrnei ferskynden fan syn hân noch twa bondels mei kritysk wurk: It kritysk kerwei. Resinsjes en skôgingen 1950-1970 (1990) en Oer oarmans en eigen. Essayistysk en kritysk ferskaat (mei bibliografy 1972-1994) (1994). Op it mêd fan de belletry kamen noch út De fearren fan de wikel (1990), Fjoer út in dôve hurd (1990), In ûnbetelle rekken (1992) en In okse nei de slachtbank (1994).
Op 6 febrewaris 1997 is Anne Wadman yn syn wenplak Snits ferstoarn.

Literatuer:

1957 : J. Piebenga. Koarte skiednis fan de Fryske skrifteken- nisse, s. 12, 13, 247, 261, 262, 272-274. 276. 277
1976 : D.A. Tamminga, Tekst en Utlis
1977 : Tr. Riemersma, It koarte ferhael yn de Fryske literatuer fan de tweintichste ieu, s. 183-190
1977 : Klaes Dykstra. Lyts hânboek fan de Fryske literatuer, s. 112, 113, 115-117, 131, 139, 151, 157, 158
1977 : Sj. van der Schaaf. Skiednis fan de Fryske Biweging, s. 81, 355, 390, 393, 394, 400, 401
1978 : G.R. Zondergeld, De Friese beweging in het tijdvak der beide wereldoorlogen, s. 26, 55, 56, 249, 250, 414, 416, 417, 549

Wurk:
Romans:

1948 : Fioele en faem
1949 : Reedridder (novelle)
1960 : Hoe moat dat nou, Marijke?
1962 : De oerwinning fan Bjinse Houtsma (1984 werprinte, yn 1965 oerset troch Anne Wadman, De overwinning van Bjinse Houtsma)(yn 1986 De overwinning fan Bjinse Houtsma yn "grutte letter", by Grootdruk-Uitgeverij Eindhoven B.V. )
1963 : De smearlappen (ûndertitel: boereroman)(6de pr.1983, yn 1964 oerset troch Sj. Spanninga, De smeerlappen, yn 1965 oerset yn it Dútsk troch G. Hermanowski, Elke und die Männer)
1964 : Kûgels foar in labbekak (yn 1966 oerset troch de skriuwer, Kogels voor een labbekak)
1966 : By de duvel to bycht (yn 1966 oerset yn it Nederl. troch de skriuwer, Bij de duivel te biecht)
1968 : De feestgongers (yn 1971 oerset troch de skriuwer, De feestgangers, 2de pr. 1995)
1970 : It rammeljen fan de pels. (ûndertitel: damesroman) (yn 1983 yn it Nederl. oerset troch Albert van der Meer, mei meiwurking fan Anne Wadman, Een klein sadistisch trekje)
1973 : As in lyts baeske
1982 : Yn Adams harnas
1984 : De verkrachting (Nederlânsk)
1985 : Tinke oan âlde tiden
1986 : In bolle yn 'e reak
1987 : De terechtstelling (Nederlânsk)
1988 : De frou yn'e flesse (ûndertitel: roman fan Janneke en Jip)
1990 : De fearren fan de wikel
1991 : Fjoer út in dôve hurd
1992 : In ûnbetelle rekken (Boekewikegeskink nû.4)
1994 : In okse nei de slachtbank

Ferhalebondels:

1960 : Yn 'e lytse loege

Dichtwurk:

1945 : Fan tsien wâllen (2de pr. 1946)
1945 : Op koart front (2e pr.1946)

Blomlêzingen:

1949 : Frieslands Dichters (bloemlezing uit Friese Lyriek sinds 1880 met vertalingen in het Nederlands, samengesteld, ingeleid en van een bio-bibliografie voorzien door Anne Wadman)
1950 : Kleine keur uit Frieslands dichters sinds 1880 (mei Fedde Schurer en D.A. Tamminga)
1960 : Friese verhalen in het Nederlands (Samengesteld en vertaald door Douwe Tamminga en Anne Wadman)

Ferskaat:

1945 : De baenfager: algemien Frysk jongereinblêd: ien yllegaal en ien befrijingsnûmer
1951 : De Friesche kwestie, wat niet-Friezen er van zeggen in kranten en tijdschriften, Anne Wadman en D.A. Tamminga
1951 : Kritysk konfoai (essays)
1953 : Fryske Fersleare (oer poëzij)
1955 : Harkspul: in gast op Liaukama-state (nei it grouwe pak)
1955 : "In skoalmaster yn 'e Dokkumerwâlden", libbensgong fan Hjerre Gjerrits van der Veen (dissertaasje)
1958 : Schola Alvini, lotgevallen van de Latijnse school en het gymnasium te Sneek
1959 : Taeleigen en eigen tael (didaktysk wurk)
1960 : Friese verhalen in het Nederlands (Samengesteld en vertaald door Douwe Tamminga en Anne Wadman)
1961/1962 : Taeleigen en eigen tael (didaktysk wurk)
1964 : Handdruk en handgemeen, leesavonturen met S. Vestdijk
1966 : Zestig jaar wereldgeschiedenis, Beknopt overzicht 1900-1960, deel 1 1900-1920, deel 11 1920-1940?
1995 : Oer oarmans en eigen (oer: literatuer, muzyk, televyzje en filosofy)
1969 : Mei Abraham fûstkje (bondel útjûn by de 55e jierdei fan de skriuwer. Dêryn: Net nei de Costa Brava, in autobiografysk ferhaal, earder ferskynd as apart nûmer fan De Strikel)
1970 : De toekomst van het Sneker gymnasium (mei A.J. Keulen en S. Sybesma)
1979 : Oer Obe Postma (mei J.H. Brouwer, Fokke Sierksma, ynlieding: A. Feitsma)
1981 : Historye van Pyramus ande Thisbe (mei Erna Aman,GeesjeLeferink, Pyt Zylstra). Utjûn by it ôfskied fan Anne Wadman as meiwurker by "Ubbo Emmius"
1981 : Van Drien ghesellen Die den Bake stalen, door: Maria Oudekerk, Anne Wadman, Hilde Wobma-Dethmers, m.m.v. Jan F. de Boer. Utjûn by it ôfskied fan Anne Wadman, as meiwurker van "Ubbo Emmius", 1 des. 1981
1984 : Een hartversterking, de reacties op Vestdijks eerste dichtbundel, ingeleid en toegedicht door A. Wadman met medewerking van Gerben Wynia
1984 : Biografisch Bijwerk, (rondom S. Vestdijk-reeks) door Hans Visser en Anne Wadman, met medewerking van Willem Diemer en Gerben Wynia
1984 : Knett'rend vuurwerk, 111, Brieven aan S. Vestdijk, ingeleid en toegelicht door Hans Visser, Anne Wadman, Mick de Vries en Gerben Wynia, met medewerking van Xaviera Hollander
1985 : 16 deiboek 1936
1987 : Stukjes uit de voortijd... Dat hij niet tot de minst critische personen behoort..., aan de nagedachtenis van mijn zeer gewaardeerde leraar Nederlands - S. M. Noach (1879-1944)
1987 : De grote explosie, snuffelen in de marge van Vestdijks gedichten 1930-1932
1988 : Veronie Brouwer, Dokteraal skriptie: Anne Wadman en de verkrachting (ferliking fan twa romans fan Wadman: Verkrachting/De smeerlappen)
1989 : Veel meer dan tien geboden - over S.M. Noach (1879-1944)
1989 : Dou sjochst it oars as ikke, in briefwiksel út 1944- '45, Piter Terpstra en Anne Wadman (Byskriften nr.1)
1990 : It kritysk kerwei. Resinsjes en skôgingen 1950-1970 (mei bibliografy)
1994 : Oer oarmans en eigen (Essayistysk en kritysk ferskaat (mei bibliografy 1972-1994)
? : Feuilleton: In knypeachje fan Fortuna (yn Frysk & Frij)
? : Spellen voor je leven - Spellingcursus- eerste jaar Ubbo Emmius - sectie Nederlands

Ienmanstydskrift:
1961-1963: De Teannewâlder, 8 nûmers

Toaniel:

1949 : De kronyk fan Frija, mei Abe Brouwer
1952 : Prins Karnaval, in klucht fan Roparz Hemon, oerset út it Bretonsk, oarspronklike titel: Meurlarjez (troch Anne Wadman oerset út it Ingelsk)
1958 : Spoekpastorij (mei Hein Groeneveld, ûnder skûlnamme Rudmer Douma jr)
1959 : As de kat fan hûs...(ûnder pseudonym, Jelmer Wiegersma)
1962 : In slet fan tsien dollar (nei J.P. Sartre)
1973 : Oersetting fan brief Encounter, troch Anne Wadman, In tútsje oer de toanbank (nei Noël Coward/Jack Dixon)
1990 : Ynterieur (1894), Maurice Maeterlinck, oerset út it Frânsk troch Anne Wadman
? Omsjen yn lilkens (Look back in anger), oerset nei John Osborn

Prizen:

1952 : Gysbert Japicxpriis foar: Kritysk Konfoai
1989 : Gysbert Japicxpriis foar de yn 1986 ferskynde roman In bolle yn 'e reak en it yn 1988 útkommen De frou yn 'e flesse en foar al syn fierdere Fryske romans

Oer Anne Wadman
2009 : Joke Corporaal: Grimmig eerlijk: Anne Wadman en het probleem van de Friese literatuur. (dissertaasje, online beskikber)

Tresoar, 11 desimber 2009

Op dit wurk is in Creative Commons Lisinsje fan tapassing.

Mear ynformaasje oer it literêre wurk fan Anne Wadman op de 'Friese literatuursite' fan Jelle van der Meulen.