Leven en werk
Rink van der Velde is op 18 juni 1932 in Aalsum geboren en ging eerst in Dokkum naar school.
Hoewel hij geboren is in de gemeente Dongeradeel, voelde hij zich meer verbonden met de bewoners van de Friese Wouden. Dat zal wel komen doordat hij zijn jeugd voor het grootste deel in Beetsterzwaag heeft doorgebracht waar zijn vader bij de politie was. De latere schrijver was de jongste in het gezin van Hendrik van der Velde en Hendrikje Pilat. Nadat Rink van der Velde de christelijke Ulo in Drachten had doorlopen, was hij onder andere werkzaam als monsternemer voor de zuivelfabriek in Olterterp. Als jongen van ongeveer achttien jaar vertrok hij naar Frankrijk, waar hij werk vond in de buurt van Parijs bij een boer van Vlaamse komaf. Vanwege de dienstplicht werd hij in 1953 teruggeroepen naar Nederland en moest hij opkomen bij de marine. Na zijn diensttijd werd Van der Velde, die altijd al graag opstellen schreef en als schooljongen ook al eens een Nederlandstalig indianenboek had opgezet, verslaggever bij de Nieuwe Dockumer Krant. Zijn journalistieke carrière heeft hij voortgezet bij de Drachtster Courant, de Friese editie van Het Vrije Volk en de Friese Koerier, om na de fusie van die laatste krant met het ‘Hoofdblad van Friesland’ in 1992 zijn pensioen te halen bij de Leeuwarder Courant. Rink van der Velde heeft in Leeuwarden, Gorredijk, Drachten en De Wilgen gewoond, maar was ook geregeld te vinden op De Veenhoop in zijn arkje in een van de poelen daar.
Nadat hij zich een poos met algemene verslaggeving had bezig gehouden, begon Van der Velde werk te maken van het beschrijven van toestanden en voorvallen uit het verleden en van het portretteren van bijzondere personen. Hij had belangstelling voor de verhalen van oude anarchisten, turfgravers, mensen van het veld, vissers, jagers, stropers, mensen met “wilde haren” en in het weergeven van hun levensavonturen ontwikkelde hij een eigen stijl. Volgens zijn zeggen heeft hij door het werk als journalist het schrijven – en dan met name het schrijven in het Fries – geleerd. Zijn idioom heeft zich verrijkt, omdat hij een goed oor had voor het vaak nog mooie, ongeschonden, volkseigen Fries van mensen.

Rink van der Velde debuteerde als Fries schrijver in 1959 met een feuilleton in Frysk en Frij. Een jaar later kwam zijn eerste en enige Nederlandstalige roman uit (De kleine kolonie), in 1962 de eerste Friese, Joun healwei tolven. Op het moment dat hij die ‘skriller’ zich liet afspelen in Frankrijk, was dit meteen een opvallend verschijnsel in de Friese literatuurwereld. In zijn eerste romans gebruikte Van der Velde, die tot de ‘vertellers’ onder de prozaschrijvers wordt gerekend, steeds eigen ervaringen. Zo schreef hij over zijn belevenissen op het Franse platteland en ook over zijn tijd bij de marine. Later koos hij geregeld onderwerpen die hij op zijn reizen naar het buitenland (Israël, Tsjecho-Slowakije, Griekenland) tegenkwam. Zijn door de literaire critici meest gewaardeerde boek is de korte oorlogsroman  De Fûke uit 1966. Dit boek is voortgekomen uit interviews die hij als journalist met oudere mensen uit de veengebieden had gehouden in combinatie met werkelijk gebeurde voorvallen uit de oorlog. Het speelt zich af op een locatie aan het Tjeukemeer die hem inspireerde. De Fûke was het eerste boek van Van der Velde dat zich in Fryslân afspeelt. Voor Feroaring van lucht uit 1971 over het zonderlinge leven van Durk Snoad kreeg de auteur in 1975 de Gysbert Japicxprijs. Het boek werd zo populair, dat er bij de 12e druk al meer dan 25.000 exemplaren onder de mensen waren. De schrijver heeft in 1990 een 13e  bewerkte editie uitgebracht, om Durk Snoad bij een nieuwe lezersgeneratie te introduceren. De tweede wereldoorlog is een belangrijk thema in het werk van deze schrijver, terwijl zijn hoofdfiguren geregeld de kenmerken van ‘verliezers’ hebben. Vaak zijn het eenlingen die de vrijheid lief hebben en die zich niet zo druk maken over de regels die in de burgermaatschappij in acht worden genomen.
Behalve romancier is Van der Velde bekend geworden als schrijver van ‘stukjes’, meestal kroegverhalen, waarin zijn sterke kanten, rijk idioom en een vlotte verteltrant, goed uitkomen. Voor de Leeuwarder Courant bedacht hij een rubriek met klein nieuws uit het fictieve dorp Bokwert. Hij schreef daar in een mengelmoes van Fries en Nederlands, dat bekend zou worden als het Bokwerters.
Op 17 februari 2001 is hij in Drachten overleden.
In 2004 werd voor het eerst de door de Friese Pers Boekerij en de gemeente Smallingerland ingestelde Rink van der Velde-prijs uitgereikt voor het beste, voor een breed publiek geschreven, boek. De prijs wordt om de twee jaar uitgereikt.

Werk
Literatuur
1996 : Tekst en útliz  (Tekst en uitleg) (Tineke Steenmeijer-Wielenga)
2003 : Mozayk van it libben  (Mozaïek van het leven) (Pieter de Groot)

Romans (Nederlands)
1960 :  De kleine kolonie

Romans
1962 : Joun healwei tolven  (Vanavond half twaalf)
1963 : Forliezers  (Verliezers)
1965 : Beafeart nei Saint-Martin  (Pelgrimage naar Saint-Martin )
1966 : De Fûke  (De Fuik) (2e dr. 1970, 3e dr. 1977, 4e dr. 1979, 5e dr. 1981, 6e dr. en opnieuw bewerkt in 1995, 10e dr. 2005[Klassieker 4]) (Oekraïense vertaling door prof. Yuri O Zhluktenko 1983, verfilmd door Steven de Jong in 2000)
1967 : Geiten, Griken en gekken  (Geiten, Grieken en gekken)
1968 : Rjochtdei  (Dag van de rechtszitting)
1969 : Chamsyn (Chamsien)
1971 : Foroaring fan lucht  (Verandering van lucht) (2e dr. 1972, 3de dr. 1972, 4de/5de dr. 1973, 6de/7de dr. 1974, 8ste/9de dr. 1975, 10de dr. 1977, 11de dr. 1979, 12de dr. 1981, 13de dr. 1990 (wizige en oanpast), 14de dr. 1995, 15 dr. 2001, 16de dr. 2004 [yn Merkel rige]) 
1975 : Pake Sytse  (De terugkeer van Sytze Cavalier )(2de dr. 1975, 3de dr. 1976, 4de dr. 1979, 5de dr. 1981, 6e dr. en op 'e nij bewurke 1996)
1978 : De houn sil om jim bylje  (Het teken van het beest : (de hond zal om je huilen) (2e dr. 1978, 3e dr. 1979, 4e dr. 2004[Klassiker 3])
1981 : Om utens-omnibus (In den vreemde-omnibus) : (Jûn healwei tolven; Geiten, Griken en gekken; Chamsyn)
1981 : De Heidenen
1982 : De Ofrekken (2de dr. 1982) (De afrekening)
1985 : De lange jacht (2e dr. 2003[Klassiker 2])
1987 : De histoarje fan kammeraet Hollanski  (De historie van kameraad Hollanski)
1989 : Jan Hut (2de dr. 2006[merkel rige])
1991 : De nacht fan Belse Madam  (De nacht van de Belgische madam) (2e dr. 2006[Klassiker 5])
1993 : Gjin lintsje foar Homme Veldstra  (Geen lintje voor Homme Veldstra)
1993 : Rjochtdei op 'e skieding  (Dag van de rechtszitting op de grens)
1995 : In fin mear as in bears (Een vin meer dan een baars)  (2e dr. 1995, 4e dr. 2002[Klassiker 1])
1998 : Smoarge grûn  (Vervuilde grond) (2e dr. 1998, 4e dr. 2007[Klassiker 6])
1999 : Hepke (2e dr. 1999)
2000 : Alde Maaie  (12 Mei)
2001 : It guozzeroer (Het ganzenroer)

Verhalenbundels
1971 : Ien foar 't ôfwennen  (Nog een laatste glas) (2e dr. 1976 – uitgebreide druk, 3de dr. 1977)
1973 : Bokwerd Vooruit  (1982 herdruk)
1974 : Stjerrende wier, heite  (Eerlijk waar, vadertje) (stukjes) (2de dr. 1975)
1977 : Bokwerd omhoog! (4e dr. 1978)
1979 : Bokwerd for ever (3e dr. 2004)
1980 : It is myn sizzen net  (Dat wil ik er niet mee zeggen) (bundel met dertig verhalen) (2e dr. 1981)
1984 : De wrâld is rûch  (De wereld is ruig) (2e dr. 2005[merkel rige])
1983 : Bokwert 1 (Bokwert en it Oanbegjin/Bokwert en it Swarte Jild)  (Bokwerd en het eerste begin/ Bokwerd en het Zwarte Geld)
1985 : Bearenburger ferhalen/Berenburgse vertellingen (niet in de handel)
1987 : De bêste fryske ferhalen  (De beste Friese verhalen)
1988 : Bloemlezen in Bokwerd
1992 : Minsken is raar guod (2e dr.1992)  (Mensen zijn vreemde wezens)
1994 : No sà : stikjes en ferhalen  (Zó : stukjes en verhalen)
1997 : Sa wie 't sawat  (zo was het ongeveer) (verhalen, reportages, stukjes en van alles en nog wat)  (2e dr. 1997)
2007 : De Kroechferhalen (De Kroegverhalen)
2008 : Bokwerd totaal (Bokwerd vooruit! ; Bokwerd omhoog! ; Bokwerd for ever)

Ferskaat
1982 : Foekje, stripferhaal fan in aventoerlik hûnelibben; mei Anjo Mutsaars (illustratrice) (2e dr. 1982) (Foekje, stripverhaal van een avontuurlijk hondenleven)

Toneel
? ?   : De wide broek B.V.  (De wijde broek)
1975 : Durk Snoad  
1977 : De Fûke
1982 : B.V. De Ruskepôlle  
1983 : Ut it singeliere libben fan Durk Snoad (Uit het zonderlinge leven van Durk Snoad)

Vertalingen
1965 : Vanavond half twaalf (vert. van Aize de Visser)
1968 : Pelgrimage naar Saint-Martin (vert. van Tine Leiker-Kooijmans)
1970 : De Fuik  (vert. van J.J. Bijlsma)
1971 : Chamsien (bew. door de schrijver zelf)
1973 : Verandering van lucht (vert. van Yge Foppema, 1974 grote letter)
1975 : Kruidenbitter : kroegverhalen uit Friesland (vert. van de schrijver van een keuze uit de bundels: "Ien foar 't ôfwennen" en "Stjerrende wier, heite" )
1980 : Het teken van het beest : (de hond zal om je huilen) (vert. door Teake Oppewal)
1986 : De terugkeer van Sytze Cavalier (vert. door de schrijver zelf)

Prijzen
1975 : Gysbert Japicx-prijs voor Feroaring fan lucht

© Tresoar, 20 oktober 2008

Lees hier wat anderen vinden van het werk van Rink van der Velde of schrijf een eigen "recensie".

Meer informatie over het literaire werk van Rink van der Velde op de Friese literatuursite van Jelle van der Meulen.