Schatkamer van Fryslân
Terug naar agenda overzicht

Deze functie is alleen beschikbaar als je bent ingelogd. Nog geen account van Mijn Tresoar? Registreer je hier

Het privilege van de Friese vrijheid uit 1417

28-09-2017 12:00-15:00

​De beeldvorming van Friezen als een vrijheidslievend volk is al heel oud. Van grote betekenis voor de verspreiding daarvan is het invloedrijke werk van Bartholomaeus Anglicus Over de eigenschappen der dingen uit ± 1240 geweest.

​Daarin staat dat de Friezen voor de vrijheid hun leven over hebben en de dood verkiezen boven het juk van de slavernij (=onvrijheid). Anglicus schreef dat niet zomaar. In zijn tijd was het bijzondere van Fryslân dat er twee dingen misten die bijna overal als normaal of zelfs als onmisbaar werden beschouwd: een vorst die het hoogste gezag uitoefende én het feodale stelsel met zijn verschil tussen vrijen en onvrijen. Het ontbreken van die beide elementen werd in de Middeleeuwen als vrijheid gezien.

In bestuurlijk opzicht namen de Friese landen dus een uitzonderingspositie in. De Friezen hadden het bestuur zelf in handen zonder dat er een graaf, hertog of bisschop aan te pas kwam zoals in andere gewesten. De Friezen vielen onder de keizer, maar die was ver weg en in de praktijk stelde zijn gezag niet al te veel voor.

De Friezen waren trots op hun vrijheid . De ideologische rechtvaardiging daarvan werd, zoals de Friezen vertelden, geleverd door een privilege dat keizer Karel de Grote in 800 aan de Friezen toegestaan zou hebben als dank voor de steun die ze hem hadden verleend bij verovering van Rome. Dit zogenaamde Karelsprivilege is echter een vervalsing dat ook pas aan het eind van de dertiende eeuw opduikt, in een tijd dat de Friezen grote behoefte hadden aan een schriftelijke rechtvaardiging van het zelfbestuur. Het privilege gaf hen wel een historische en juridische grond voor hun aanhoudende verzet tegen graven en hertogen uit de buurt.

In 1417 gaf rooms-koning (later keizer) Sigismund de Friezen een privilege waarin de Friese Vrijheid officieel werd vastgelegd. De Friezen konden hun eigen bestuur regelen, maar moesten wel elk jaar een belasting aan de keizer betalen. In dit privilege werden de aanspraken van alle andere landsheren op Fryslân ongeldig verklaard. Vooral hierom was dit privilege zo belangrijk voor de vrije Friezen, want het was het enige originele stuk waarmee de Friezen hun zelfstandigheid konden verdedigen tegen aanspraken van andere landsheren. De vrijheid van de Friezen was officieel gesanctioneerd.

De wortels van de moderne democratie liggen niet in het antieke Athene of Rome, maar in de van vorstenmacht vrije steden die in de loop van de Middeleeuwen vooral in Noord-Italië en in Duitsland opkwamen. Maar de vrijheid manifesteerde zich ook in enkele niet-stedelijke regio's. Daarbij gaat het vooral om drie gebieden: de zogenaamde oerkantons van Zwitserland (Uri, Schwyz en Unterwalden), Dithmarschen en Fryslân.

In 1998 is het originele privilege uit 1417, een grote lap perkament verzegeld met het Rijkszegel, geschonken aan het Rijksarchief (nu Tresoar) in Fryslân. Dit privilege kan gezien worden als het topdocument van de Friese vrijheid. Op 28 september wordt een replica van dit document in de hal van het Provinciehuis onthuld zodat iedereen het kan (be)zien.  

 

Programma

12:00: inloop
12:30: welkom
12:35: lezing door dr. O. Vries, In privileezje as stipe fan de Fryske frijheid
12:50 : uitreiking van het boekje met daarin een vertaling van het privilege door de heer Vries aan de commissaris van de koning, de heer drs. A.A.M. Brok
12:55: toespraak door de commissaris van de koning, de heer drs. A.A.M. Brok
13:10: onthulling van de replica van het privilege door de heren Brok en Vries
13:35: toelichting op het privilege door drs. B. Looper, directeur Tresoar
13:45: moment voor een hapje en een drankje

U wordt van harte uitgenodigd om op donderdag 28 september 2017 het programma bij te wonen in het Provinciehuis, Tweebaksmarkt 52, Leeuwarden.

De voertaal tijdens het programma is Fries.

Graag horen wij voor 15 september of u komt en met hoeveel mensen. Dat kan door een mail te sturen naar e.duijff@fryslan.frl.

Op zaterdag 30 september 2017 wordt er in opdracht van de provincie Fryslân over het thema van de lezingenreeks een symposium gehouden bij Tresoar. Informatie hierover kunt u vinden op de website van de Fryske Akademy, www.fryske-akademy.nl, onder nieuwsberichten/evenementen.